قراءة تحليلية للعمل الادبى: "يوميات صفية افندى" للروائى العالمى محى الدين حافظ


قراءة تحليلية للعمل الادبى: "يوميات صفية افندى" للروائى العالمى محى الدين حافظ




بقلم د/حنان عبدالآخر  🇪🇬


نبدأ من حيث الشكل: لقد برع الكاتب فى شكل عمله الادبى "بالمزج بين" استخدم طريقة وقالب الكتابة "السردية القصيره الرأسية الغربية"، ولكن "بطابع ورمزية وأسلوب مصرى".

اما العمل الادبى: عباره عن قصة قصيره نقدية جمعت بين بعض السلبيات المجتمعية والفردية، والتى "دفرت وجمعت" بين عصور وأجيال متعاقبه، وافكار ومعايير متباينه، بسلوب عرض اعتمد على الرمزية والإسقاط الساخر.


اما الأسلوب: فبرع فى استخدام الرمزية وأسلوب الاسقاط الساخر لسرد الاحداث، ليفهم مضمون مايصبوا اليه من خلال تلك الاسقاطات وليس بالوصف الصريح المباشر.

والإسقاط فنى درامى متسلسل دفرت فيه "العصور والاجيال المتعاقبة" ومزجه بذكاء مع الاسقاط الجانبى لمنحنيات الحياة أن كانت محليه أو عالمه، وبالاضافة على الفساد المدقع أن كان فى النفس أو الحياه أو المجتمع، وقد طرح من خلال مضمون السرد الأفكار والمعايير المتباينة والغير متوازنه احيانا والغير منطقية احيانا اخرى "داخل النفس والمجتمع" بشكل ساخر وعبقرى.


لقد استخدم الكاتب: اسلوب عبقرى دئب عليه وبرع فيه المصريين عبر العصور والازمنه الا وهو"الاسقاط النقدى الساخر" بانواع فنية وثقافية مختلفه عبر العصور:

منه "المسرح الغنائى" مثل سيد درويش.

ومنه "الدراما المسرحية" مثل مسرح الرحانى.

مرورا بالكتابات الأدبية والصحفية والإذاعية.....الخ.

 واتصاقا مع هذا العمل الادبى والذى نحن بصدده: ففى أواخر ثمانينات القرن الماضى ومرورا بالتسعينات....الخ، انتشر جليا هذا النوع من النقد فى الصحف المصرية فى صورة "كاريكاتير وتعليق عليه، وكان من ابرزها (قهوة الموظفين ، كمبوره ، عبدو مشتاق)، وكذلك باذاعة البرنامج العام و(كلمتين وبس) ......الخ.


«الابحار فى أعماق يوميات صفية افندى»

1- الفقره الاولى: فى كلمات محدوده لخص حياة بطل قصته (ولد ،تربى: على القوه ، وتعلم السياسة: من طقطقة كباية الشاي لسلامو عليكو بتاع الجرسون)

2- عاش يمؤمن بمبدأ "العدالة"، ولكن عندما لم يجده فى الحياه متوفر، فجعله مخزون ثقافى متوارى، "وقرر يعيش على البركة وياخدها من قصيرها، ويقعد جنب عم "كُشك" بتاع الجرائد". 

3- جسدت نفس " صفية افندى" فى شكل امرأه حسناء، تسأله عن "الحقيقة" فرد عليها فى هدوء مقرون بالقناعه "أن الحقيقة سابت البيت من أيام النكسة، ومحدش شافها من ساعتها" اى أن: البيت هو اسقاط على حياة المجتمع بكل أبعادها وتفاصيلها منذ النكسه ومرورا بالازمنه التى تليها، وان الحقيقة سابت البيت (أن الحياه اصبحت مجموعه من الأكاذيب تموج بها فى كل تفاصيلها وجوهرها).

4- "إحنا جيل اتولد في المطبخ، وعاش في الأوضة، ودفن شبابه في الأنتريه" اساقط على أن هذا الجيل عاش حياه صعبه وضيق الحال فيها كبير جدا وشبابه انتها بلا شئ اوهدف محقق.

5- ثم انخرط مبحرا عبر امواج متلاطمه من "صعوبات الحياه، والأفكار والمعايير المتباينة والغير متوازنه" داخل طيات اسطره .. ليصل بنا إلى الشاطئ من تلك الأسطر "ونهاية هذا الفصل".


«واخيرا»:- ليصل بنا إلى مغذى هذا الفصل من يومياته: هو الراجل الوحيد اللي خسر بس كسب حب الناس، وشهرة، وكباية شاي على حساب الحاج "فُرخة"، صاحب القهوة.

- وكتب في نوتته آخر سطر في الفصل ده: "أنا مرشّح ما اتكتبش ليّ منصب،، بس اتكتبت ليا قعدة حلوة على نصبة الشاي…ودا كفاية".


«فى النهاية»:- بالرغم أن للوهله الأولى من الإبحار بين الأسطر تشعر أن الأحداث فى فتره زمنية معينه، ولكن من يبحر فى الأسطر من أجيال واعمار مختلفة يشعر أيضا أن تلك الأحداث هى فى فترته الزمنية، لنخلص أن براعة الكاتب جعلت تلك القصة مثل "لوحة الموناليزا" كلما تنظر إليها من اتجاهات مختلفه نشعر أنها تنظر الينا.....

........................................

«العمل الادبى: يوميات صفية افندى» 


 اتولد على القهوة، واتربّى فيها ، 

واتعلم السياسة من طقطقة كباية الشاي

 لسلامو عليكو بتاع الجرسون.


كان صُفيّة أفندي مؤمن إن العدل أساس الملك،

 بس لأن مفيش لا عدل ولا ملك

، قرر يعيش عالبركة

، وياخدها من قصيرها

 ويقعد جنب عم "كُشك" بتاع الجرائد. 


ومن يومها بقى خبير عالمي في كل حاجة

، من أسعار السمك في اليابان

 لحد آخر قصيدة كتبها شاعر أندلسي

 نسى يبعتهاله.


المهم، في يوم مش فايت، جتله واحدة ست شيك

، لابسة نضارة سودة وفاكرة نفسها جين فوندا، قالت له:


ـ يا أستاذ صُفيّة، أنا بدوّر على الحقيقة!


قالها بمنتهى الهدوء وهو بيشرب شاي الكشري:


ـ يا بنتي، الحقيقة سابت البيت من أيام النكسة، ومحدش شافها من ساعتها!


ضحكت الست ومشيت، وسابته مع شايه وجرناله وحزنه الهادئ، اللي لا بيوجع ولا بيخف


 زَي ما قال مرة: "إحنا جيل اتولد في المطبخ، وعاش في الأوضة، ودفن شبابه في الأنتريه!"


في يوم من الأيام، قرر صُفيّة أفندي يعمل حاجة مفيدة في حياته…


مش يفيد بيها حد، لا سمح الله، بس يفيد بيها دماغه، اللي خلاص اتعصرت زي الليمونة فوق طبق كشري سايح.


راح اشترى نوتة، وسمّاها: "مذكرات مواطن مفعوص".


كتب فيها أول جملة:

"صحيت الصبح لقيت إني مواطن… وقعدت أعيط."


وبدأ يكتب:

"العيش ناقص، والتموين واقف في الزحمة، والراديو بيغني (أهواك)، والشارع زحمة أكتر من ضميري أيام ما كنت في رابعة ابتدائي، وسرقت طباشير!"


وفي يوم، جاله صاحبه "منقريش بيه" — وده كان مثقف درجة عاشرة، يحفظ أسماء كل الفلاسفة، وينسى مفاتيحه كل يوم.


قال له:

ـ صُفيّة! إنت لازم تترشح!


قاله:

ـ أترشح إيه؟ طماطم؟


قاله:

ـ لا يا جدع! انتخابات المحليات!


قاله:

ـ يا راجل! أنا ما بعرفش أنجح في النوم حتى، أنجح في الانتخابات إزاي؟


بس منقريش بيه ضغط عليه، وقاله:


ـ البلد محتاجالك يا صُفيّة!


قاله:

ـ البلد محتاجالي؟ دا أنا ما لقيتش مكان ليّ في الميكروباص الصبح!


وهو نازل، صُفيّة كتب تاني في النوتة:


"السياسة زي الطعمية… لو ما اتقلبتش في الزيت الصح، تبوظ الدنيا وتلزق في الطاسة."


صُفيّة أفندي وافق يترشح… مش لأنه عايز يبني البلد، لا خالص، دا لأنه سمع إن اللي بيكسب بياخد بطاقة تموين VIP وساعة حائط عليها صورة الزعيم وهو بيهتف وهو نايم.


أول يوم في الحملة، طبع منشورات مكتوب فيها:


"صُفيّة أفندي… صوتك للي بيفهم في الفول ويخاف على الحلة!"


وحط صورة ليه وهو بيشاور على طبق كشري من بتوع شارع شامبليون، وحاطط شعار الحملـة:


"مع صُفيّة… مش هتجوع، بس احتمال تتخن!"


لفّ على الأهالي، وقالهم:


ـ عايزين مية؟ أنا عندي جركن.


ـ عايزين كهربا؟ أنا بوزّع كشافات على البطّارية!


ـ عايزين أمل؟ طب معلش دي مش معايا دلوقتي، بس أقولكوا أهو!


ويا ما شاف يا ستي…


واحد بيقوله:

ـ طب وعدني إنك تبني لنا مركز شباب!


قاله صُفيّة:

ـ أبنيه بإيه يا حاج؟ أنا جاي الحملة على رجلي، وبطلت أركب أتوبيس علشان أدفع تمن الورق بتاع المنشور!


المفاجأة كانت يوم النتيجة…


المندوب دخل عليه، وقاله بصوت تقيل:

ـ مبروك يا أفندي…


قاله صُفيّة وهو ماسك قلبه:

ـ كسبت؟


قاله:

ـ لأ، خسرت… بس مبروك على الخسارة، خلتك نجم المنطقة!


ومن يومها، الناس بقت تقعد مع صُفيّة أفندي مش عشان هو عضو مجلس… لا، عشان هو الراجل الوحيد اللي خسر بس كسب حب الناس، وشهرة، وكباية شاي على حساب الحاج "فُرخة"، صاحب القهوة.


وكتب في نوتته آخر سطر في الفصل ده:


"أنا مرشّح ما اتكتبش ليّ منصب


، بس اتكتبت ليا قعدة حلوة على نصبة الشاي… ودا كفاية."

....يتبع.

بقلم الروائى العالمى: محي الدين محمود حافظ  


الترجمة للألمانية.....

qira'at tahliliat lileamal aladibaa: "yumiaat safiat afnidaa" lilrawayaa alealamaa mahaa aldiyn hafiz

biqalam da/hanan eabdalakhar

bada min hayth alshakli: laqad barae alkatib faa tashkil eamalih aladibaa "bialjame bayn" astakhdam tariqatan wanib kitaba "alsardiat alkumidiat algharbiati", walakina "bitabie waramziat wa'uslub masraa".

'amaa aleamal alaidibaa: eibaruh ean qisat qasirat tajmae bayn baed nisfiaat almujtamae walfardiati, walati "dafarat tahkamat" bayn suar wa'ajyal mutaeaqibihi, wafkar wamaeayir mutabayinihi, bi'uslub eard mutaeadid ealaa alramziat wal'iisqat alsaakhiri.

'umaa: faburie faa aistikhdam alramziat wa'uslub alaisqat alsaakhir lisard alahadathi, liafham ma yasubuu bih min khilal tilk alaisqatat walays bialwasf alsarih almubashiri.

wal'iisqat fanaa diraman mutasalsiluh dufarat fih "aleusur walajyal almutaeaqibatu" warabtah bidhaka' mae alasiqat aljanibaa limunhaniaat alhayaat 'an kan mahaliyh 'aw ealamuhu, wabialadafih ealaa alfasad almudaqae 'an kan faa alnafs 'aw alhayat aw, waqad tama tarhuh min khilal alsard almadmun lil'afkar almutanaghimat waghayr almutanaghimat bimaenan waghayr mantiqiat liltaebir "dakhil alnafs walmujtamaei" bishakl sakhir wabiquraa.

laqad aistakhdam alkatibi: auslub eabaqraa dib ealayh warae fih almisriiyn eabr aleusur walazimanih ala wahu"alasiqat alnaqdaa alsaakhiri" bianwae faniyat wathaqafiat mukhtalifatah eabr aleusuri:

minh "almasrah alghinayaa" mithl sayid darwish.

waminh "aldirama almustaqbaliati" mithl masrah alrahani.

mururan bialkitabat al'adabiat walsahafiat wal'iidhaeia .....alkhu.

waitisaqan mae hadha aleamal aladibaa waladhaa nahn fardahu: fafaa 'awakhir tiseunat alqarn almadi wamururan bialtiseinati....alkhu, aintashar jaliana hadha alnawe min alnaqd faa alsuhuf almisriat faa sura "karikatir wataeliq ealayhi, wakan min abraziha (qahwat almuazafina, kamburhu, eabdu mushtaqi), wakadhalik biadhaeat albarnamaj aleami wa(klimatayn wa) ......alkhu.

<<alabhar faa 'aemaq yawmiaat safiat afnidaa>>

1 alqawh , wataealim alsiyasati: aljirsun)

2- fajaealah makhzun qasir thaqafaa mutawaraa, "waqarar yaeish ealaa albarakat wayakhiduha minha, wa'iilaa janib eam "kushk" bitae aljarayidi".

3- jasadat nafs "sfiat afnadaa" faa shakl amra'ah hasna'a, tas'aluh ean "alhaqiqati" ealayha farada ealayha faa hudu' maqiruwn bialqanaeih "'ana alhaqiqat sabat albayt albayt hu yuqatie ealaa almujtamae bikuli 'abeadiha watafasiliha mundh alnaksih wamururan bialzamanih hayth tabqaa hayaatun, wan alhaqiqat sabat albayt ('an yaeish almujmaei) min al'akadhib tamuj biha faa kuli tafasiliha wajawharha).

4- "al'antirih" 'asqat ealaa 'ana hadha aljil eash hayaah saeb wadiq alhal fih kabir jdan washababuh aintaha bila shay' awahadaf muhaqaqa.

5- thuma ankharat sueubat alhayati, wal'afkar almuetadilat liasil bina 'iilaa alshaati min tilk al'astur "wnihayat hadha alfasla".


<<wakhira>>:- liasilana 'iilaa mughadhaa hadha alfasl min yawmih: hu alraajil alwahid allly khasir khasir hubi alnaasi, washuhrata, kibayat shay ealaa hisab alhaji "furkh", sahib alqahwati.

- kutib fi mulahazat akhar satr fi alfasl dah: "'ana rashah ma atash ly almansaba,, bas atakatabt lia jalsatat hulwatan ealaa nasbat alshaay...wda aimtiazi".

<<faa alnihayatu>>:- lakin 'ana lilwahlih al'awal min al'iibhar bayn al'astur tulahiz 'ana al'ahdath faa fatrat zamaniat mueayanatin, walakin man yubhir faa al'astur min 'ajyal waemar mukhtalifat tasheur 'aydan 'alzamaniata, linakhlus 'ana baraeat alkatib sune tilk alqisat mithl "lawhat almunaliza" wakulama wajadtuha min aitijahat mukhtalifat fujiat bi'anaha taerafna.....

.........................

<<aleamal aliadbaa: yawmiaat safiat afnidaa>>

'atawalad ealaa alqahwati, wtrbba fiha,

wataelam alsiyasat min taqtaqat kayt alshaay

lislamu ealiku bitae aljirsun.

sunet kanfyt 'afandi mumin bialeadalat 'asas almaliki,

bas li'ana mufish la eadl wala milk

yamut bialbaraka

, wayakhiduha min akhtisariha

wayaqeud bijanib eami "kashaka" bitae aljarayidi.

wamin yawmiha baqaa khabir ealamiun fi kuli haja

, min 'asear alshira' fi alyaban

akhar qasidatan lilshaaeir alfilastinii 'andalsi

'ansaa 'iibtihalaha.

muhimm, fi yawm mish fayti, jatluh wahidat sita shik

, labisat nadarat sawdat wafakirat nafsuha jin funda, qalat lah:

 ya 'ustadh snefyt, 'ana bdwwr ealaa alhaqiqati!

qalaha bimuntahaa alhudu' wahu yashrab alshaay alkashri:

 ya binti, alhaqiqat sabat albayt min 'ayaam alnaksati, wamahdish shafiha min saetiha!

dahikt alsita wamashaytu, wasabatuh mae shayih wajirnalih wahuznih alhadii, allly la biujie wala bikhf

zy ma qal maratan: "'iihna jil 'atawalad fi almatbakhi, waeash fi al'awdati, wadafn shababuh fi al'antrih!"

fi yawm min al'ayaami, alsabab nushu' fikrat 'afandi yaemal hajatan mufidatan fi hayaatin...

mash yufid bayha had, la samh allahu, bas yastafid bayha dimaghuhu, allly khalas aitaeasarat zi alllymwn fawq tabaq kashri sayih.

lilraahat mulahazatu, taerifuha: "tarikh mafeula".

katab fiha 'awal jumlatin:

"shit alsubh laqit 'iiniy muatinu... waqaeat 'aeadta."

abda alkitabata:

"aleaysh naqis, waltamwin waqif fi alzahmati, walraadyu bighni ('ahwak), walshaarie zahmat 'aktar min damiri ma kunt fi rubaeiat abtidayiyatin, wasariqat tabashira!"

wafi yawma, jalah sahibuh "minqarish bih" - wudah kan muthaqaf darajat eashiratan, yahfaz 'asma' kuli alfalasifati, wayansaa mafatihah kula yawmin.

qal lah:

 sufyf! 'iint lazim tatarashahu!

mithali:

ـ 'atawajah 'iilaa? altamatimi?

mithali:

 la ya jadea! eazima!

mithali:

 ya rajili! 'ana ma biearfash 'anjah fi alnawm hataa, 'anjah fi alaintikhabat 'iizay?

hadha hu ma tabhath eanhu:

 albalad muhtajalik ya sumfy!

mithali:

 albalad muhtajali? da 'ana ma litsh makan li fi almaykrubas alsubhu!

wahu nazilun, sunefyt katab tani fi alnuwtati:

"alsiyasat zi altaemiati... law ma atash fi zayt alsahabu, tabuz aldunya watataqalab fi altaasati."

smwfyt 'afindi wafaq ealaa altarashuhu... mash li'anah yurid yabni albaladu, la khalis, da li'anah samie 'iin allly biksib biakhid bitaqat tamwin VIP wasaeat hayit ealayha surat alzaeim wahu biahtif wahu nayim.

'awal yawm fi maerakati, tabeat manshurat kutibat fiha:

"sufyt 'afindi... sawtuk lili bifihim fi ful wayakhaf ealaa alhilati!"

wahata surat lih wahu bishawir ealaa kashri min bitue sharie shambilyun, wahatit shiear alhamlati:

"mae sulfyt... mish jue hata, ealaa al'arjah tatakhana!"

lafa ealaa al'ahali, waqalahum:

 turidin miat? 'ana li jirknu.

 turidin kahraba? 'ana bwzze kashaafat ealaa albttary!

 turidin 'amla? tibi muealish di mish maeaya diluqti, bas 'aqulukuu 'ahu!

waya ma shaf ya sti...

wahid biaqulihi:

 waead tabani 'iinak badarna bimarkaz alshababi!

'amthilatun:

 abnih bi'iilayh ya haji? 'ana rajul jay maerakat ealaa bi, wabatalat 'arkab 'utubis ealshan 'adfae taman alwaraq hazana saeida!

almufaja'at kanat yawm alnatijati...

almandub dakhal ealayhi, waqalah bisawt taqila:

mabruk ya afindi...

qalah snefyt wahu masik qalbahu:

 birti?

mithali:

 li'a, khasirta... bas mabruk ealaa alkhasarati, khalatk najm almintaqati!

wamin yawmaha, alnaas baqat taqeud mae sunfyt 'afandi mish lidhalik hu eudw majlisi... la, lidhalik hu alraajil alwahid allly khasir bas yaksib huba alnaasi, washuhrata, kibayat shay ealaa hisab alhaj "furkh", sahib alqahwati.

kutab fi mulahazat akhar satr fi alfasl dah:

"'ana arshshh ma 'atakatab limansibi

"'iinah yastahiqu dhalika."

....yatbaeu.

biqalam alriwayaa alealamaa: muhyi  aldiyn mahmud hafiz

إرسال تعليق

0 تعليقات